Türkiye’nin toryum rezervi 4 bin yıllık enerjiyi gündeme taşıdı
Eskişehir’deki toryum sahası için alınan acele kamulaştırma kararı, Türkiye’nin toryum rezervini ve enerji üretimindeki potansiyelini yeniden gündeme getirdi.
Eskişehir’in Sivrihisar ve Beylikova ilçelerinde, toryum ile nadir toprak elementlerinin bulunduğu ruhsat sahasında madencilik faaliyetleri, sanayi tesisleri ve altyapı yatırımları için acele kamulaştırma kararı alındı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzasıyla 31 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan karar, Türkiye’nin toryum rezervini enerji açısından yeniden tartışmaya açtı.
Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğünün uhdesindeki IV. Grup “Toryum + Barit + Florit + Nadir Toprak Elementleri” ruhsat sahasında açık ocak alanları, pasa döküm sahaları, bağlantı yolları, cevher stok alanları, atık barajı, üretim tesisleri ve idari yapılar için ihtiyaç duyulan taşınmazların kamulaştırılmasına karar verildi.
258 taşınmaz kamulaştırılacak
Kararın ekindeki listeye göre Sivrihisar’ın Karkın Mahallesi ile Beylikova’nın Okçu ve Kızılcaören mahallelerinde bulunan tarla ve meyve bahçelerinin de aralarında olduğu 258 taşınmaz işlem kapsamına alındı. Kamulaştırma alanının toplam büyüklüğünün 2 milyon 650 bin metrekareyi aştığı ve sürecin Eti Maden tarafından yürütüleceği bildirildi.
Türkiye’nin toryum potansiyeline ilişkin değerlendirmeleriyle bilinen fizikçi Prof. Dr. Saleh Sultansoy, Eskişehir-Sivrihisar bölgesinde yaklaşık 380 bin ton toryum bulunduğunu belirtiyor. Sultansoy ayrıca Isparta’nın Aksu bölgesindeki 20 bin tonun üzerindeki toryumun, teorik olarak Türkiye’nin yaklaşık 100 yıllık enerji ihtiyacını karşılayabilecek kapasitede olduğunu ifade ediyor. Bu sahadaki toryumun, Sivrihisar’daki kaynağa göre daha kolay işlenebileceği değerlendiriliyor.
Sultansoy, Türkiye’nin gerçek toryum kapasitesinin ortaya çıkarılması için kapsamlı araştırmalar yapılması, toryum yakıtlı hızlandırıcı sürümlü sistemler konusunda ulusal bir Ar-Ge programı oluşturulması ve uluslararası iş birliklerinin geliştirilmesi gerektiğini savunuyor. Bilim insanlarının katılımıyla 6-7 Ocak 2003’te Eskişehir’de düzenlenen Toryum Yakıtlı Nükleer Teknolojiler Çalıştayı’nın ardından, toryumun enerji kaynağı olarak araştırılmasına yönelik kararlar da alınmıştı.
Türkiye’deki toryum kaynaklarına ilişkin veriler
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının verilerine göre Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Eskişehir-Sivrihisar’da yüzde 0,2 tenörlü 380 bin ton toryum rezervi belirledi. MTA’nın 2020 yılında Malatya-Kuluncak’ta yürüttüğü çalışmalarda ise ortalama 2.032 ppm toryum içeren 3,8 milyon ton kaynak materyal tespit edildi. Bakanlık, bu kaynağın ekonomik değerine ve teknolojik yöntemlerle kazanılabilirliğine ilişkin henüz bir çalışma yapılmadığını açıkladı.
Eti Maden’in Beylikova-Sivrihisar sahasındaki araştırmalarında ortalama 788 ppm ThO2 içeren 694 milyon ton kaynak materyal belirlendi. Bu miktarın yaklaşık 540 bin ton toryuma karşılık geldiği belirtiliyor. Türkiye’de ayrıca Malatya-Hekimhan-Kuluncak, Kayseri-Felahiye, Sivas, Diyarbakır ve Burdur-Çanaklı bölgelerinde de toryum oluşumları bulunuyor.
Prof. Dr. Saleh Sultansoy’un “Türkiye’nin Stratejik Enerji Kaynağı: Toryum” başlıklı çalışmasında yer alan hesaplamalara göre, bir yıl boyunca kesintisiz 1 gigavat elektrik üretmek için yaklaşık 3,5 milyon ton kömür veya 200 ton uranyum gerekirken aynı üretim için teorik olarak 1 ton toryum yeterli olabiliyor. Çalışmada kömürün karbon salımı, uranyumun ise uzun ömürlü radyoaktif atık ve nükleer silahların yayılmasıyla bağlantılı riskleri vurgulanıyor.
Sultansoy, Türkiye’nin 126 gigavatlık kurulu gücünün tamamının nükleer santrallerle karşılandığı varsayımında, belirlenmiş 7 bin 300 tonluk uranyum rezervinin bir yıllık ihtiyacı karşılamayacağını hesaplıyor. Buna karşılık 540 bin tonluk belirlenmiş toryum kaynağının teorik olarak yaklaşık 4 bin yıl yetecek enerji potansiyeli taşıdığını belirtiyor. Ancak bu potansiyelin kullanılabilmesi, toryumu enerjiye dönüştürecek teknolojinin geliştirilmesine bağlı bulunuyor.
