Sınır Aşan Hayvan Hastalıkları İstanbul’da Masada
Sınır aşan hayvan hastalıkları, yapay zekâ, aşılama ve Tek Sağlık yaklaşımı, 33. Dünya Buiatri Kongresi’nde İstanbul’da ele alınıyor.
Dünya sığır ve ruminant sağlığı alanındaki en önemli bilimsel buluşmalardan biri olan 33. Dünya Buiatri Kongresi, 66 yıl aradan sonra yeniden Türkiye’de düzenleniyor. 6-10 Eylül tarihleri arasında İstanbul’da gerçekleştirilen kongre, 3 bin 560 katılımcıyı bir araya getirdi. Etkinlikte 55 davetli konuşmacı 77 bilimsel oturumda yer alırken, 220 sözlü ve 589 poster sunumuyla toplam 809 çalışma paylaşılıyor.
Bilim insanları, veteriner hekimler, akademisyenler, öğrenciler ve sektör temsilcilerinin katıldığı kongrenin ana gündemini sınır aşan hayvan hastalıkları oluşturuyor. İklim değişikliğinin hastalıkların yayılımını etkilemesi, uluslararası hayvan hareketleri, antimikrobiyal direnç ve gıda güvenliği öne çıkan başlıklar arasında bulunuyor. Erken uyarı mekanizmaları, dijital izleme, yapay zekâ destekli teşhis ve yeni nesil aşılama uygulamaları da oturumlarda değerlendiriliyor.
Hayvan sağlığında karekodlu takip dönemi
Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Ahmet Gümen, açılış konuşmasında insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan Tek Sağlık yaklaşımının küresel risklerle mücadelede temel bir çerçeveye dönüştüğünü söyledi. Zoonotik hastalıklar ile antimikrobiyal direncin tek bir alanla sınırlı değerlendirilemeyeceğini belirten Gümen, bu risklere karşı ortak politikaların geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.
Türkiye’nin hayvan varlığındaki artışa da değinen Gümen, büyükbaş hayvan sayısının 2023’te 16,5 milyondan 2025’te 17,7 milyona, küçükbaş hayvan sayısının ise 52,3 milyondan 57,9 milyona yükseldiğini açıkladı. Hayvancılıkta başarı ölçütünün yalnızca hayvan sayısı olmadığını belirten Gümen; sağlıklı sürüleri, hayvan başına verimliliği, hastalıklar ortaya çıkmadan alınan önlemleri, hayvan refahını ve güvenli gıda üretimini esas aldıklarını ifade etti.
Gümen ayrıca veteriner aşıları ve ilaçların izlenmesine yönelik altyapının karekod temelli bir sisteme dönüştürülmesi için çalışmaların başlatıldığını bildirdi. Üretimden son kullanıma kadar uzanan süreçte gerçek zamanlı ve daha güvenli takip hedeflenirken, uygulamanın denetim ve şeffaflığı artırması bekleniyor.
Yapay zekâ hastalıkların erken tespitinde kullanılacak
Hayvancılıkta yapay zekâ kullanımının artık bir tercih olmaktan çıktığını belirten Gümen, sensör teknolojileri ve büyük veri analizinin hastalıkların klinik belirtiler ortaya çıkmadan fark edilmesini sağlayabileceğini söyledi. Bu teknolojilerle salgınların hareketinin öngörülebileceğini ve genomik verilerin hayvan ıslahı kararlarında kullanılabileceğini kaydeden Gümen, dijital çözümlerin buzağı kayıplarından antimikrobiyal dirence, verimlilikten emisyonlara kadar birçok sorunun yönetiminde önem taşıdığını dile getirdi.
Hastalıkların coğrafi sınırları değişiyor
33. Dünya Buiatri Kongresi Başkanı Prof. Dr. Hasan Batmaz, organizasyonun Türkiye’ye gelişinin yaklaşık 30 yıl önce kurduğu bir hayalin sonucu olduğunu anlattı. Batmaz, 1996’da Edinburgh’da gerçekleştirilen 19. Dünya Buiatri Kongresi’ne Türkiye’den katılan tek kişi olduğunu ve o dönemde benzer bir etkinliğin Türkiye’de düzenlenmesini istediğini belirtti.
Türkiye’nin Asya ile Avrupa arasındaki konumunun hayvan sağlığı açısından önemli sorumluluklar doğurduğunu ifade eden Batmaz, küresel ısınma ve artan hareketliliğin enfeksiyon hastalıklarının yayılımını hızlandırdığını söyledi. Antimikrobiyal direnç ve gıda güvenliğinin de öncelikli sorunlar arasında yer aldığını belirten Batmaz, veteriner hekimlerin değişen risklere karşı hazırlıklı olması gerektiğini vurguladı.
Dünya Buiatri Birliği Başkanı Prof. Dr. Arcangelo Gentile ise iklim değişikliği, uluslararası ticaret, hayvan hareketleri, savaşlar ve siyasi istikrarsızlıkların hastalıkların coğrafi dağılımını hızlı biçimde değiştirdiğini belirtti. Gentile, hastalıkların artık ulusal sınırlarla sınırlanmadığını; yayılımın hızının, ölçeğinin ve öngörülebilirliğinin de değiştiğini söyledi.
Veteriner hizmetlerinin güçlü tutulmasının küresel sağlık güvenliği açısından zorunlu olduğunu ifade eden Gentile, bir ülkedeki yetersiz veterinerlik kapasitesinin kısa sürede başka bölgeler için de risk yaratabileceği uyarısında bulundu. Bu hizmetlerin yalnızca maliyet olarak değil, hayvan ve toplum sağlığına yapılan bir yatırım olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Tek Sağlık için yasal düzenleme çağrısı
Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi Başkanı Ali Eroğlu, Tek Sağlık yaklaşımının toplantılarda dile getirilen bir başlık olmanın ötesine taşınarak kurumsal bir yapıya kavuşturulması gerektiğini söyledi. Eroğlu, Türkiye’de ilgili bakanlık ve kurumların çalışmalarını koordine edecek bir Tek Sağlık Yasası’na ihtiyaç bulunduğunu belirtti.
Hastalıkların kontrolü, yönetimi ve önlenmesinden sorumlu, doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlı bir merkezin kurulmasının önemine işaret eden Eroğlu; Türkiye’nin coğrafi konumu nedeniyle hayvan hareketlerinin denetlenmesi ve erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Bilim insanlarına ödül verildi
Kongrenin açılışında buiatri ve veteriner hekimlik alanına katkı sağlayan bilim insanları da ödüllendirildi. Bilime Üstün Katkı Ödülü Prof. Dr. Milo Wiltbank, Prof. Dr. Peter D. Constable, Prof. Dr. Jesse P. Goff ve Prof. Dr. Cezmi Akdis’e verildi. Mesleğe Üstün Katkı Ödülü ise Dünya Buiatri Birliği Onursal Başkanı Prof. Dr. Walter Baumgartner ile Prof. Dr. Arcangelo Gentile’ye takdim edildi.
Gustav Rosenberger Anma Fonu Ödülü, Etiyopya’da sığırlarda Brusella hastalığının tanı, izleme ve kontrolü üzerine çalışan genç veteriner hekim Lelti Miesho Berhe’nin oldu. Berhe, veteriner hekimliği yalnızca hayvanların tedavisiyle sınırlı görmediğini, çalışmalarının toplum refahına katkı sunmasını amaçladığını belirtti. Ödül kapsamında araştırmalarının bir bölümünü Bologna Üniversitesi’nde Prof. Dr. Arcangelo Gentile ve ekibiyle sürdürecek.
