Karadeniz’de İklim Değişikliği Heyelan Riskini Artırıyor
Karadeniz’de iklim değişikliği ve insan etkileri heyelan riskini artırıyor. Türkiye, Avrupa’da en fazla ölümcül heyelan yaşayan ülke konumunda.
Türkiye’de iklim değişikliği ve insan kaynaklı faaliyetler, heyelan riskini giderek artırıyor. Bilim insanları, Batı Karadeniz bölgesinin iklim projeksiyonlarını inceleyerek, bu bölgenin serin ve nemli yapısının gelecekte daha sıcak ve kurak bir hale dönüşeceğini öngörüyor. Science Advances dergisinde yayımlanan bir araştırma, Türkiye’nin Avrupa’daki ölümcül heyelan olaylarında birinci sırada yer aldığını ortaya koydu.
Yapılan araştırmalar, heyelan riskinin sadece doğal etkenlerle değil, aynı zamanda orman tahribatı, plansız yapılaşma ve altyapı çalışmaları gibi insan kaynaklı müdahalelerle de arttığını gösteriyor. Türkiye, dağlık alanlarda insan müdahalesinin etkisinin en fazla olduğu ülkeler arasında yer alıyor. Küresel ölçekte, düşük ve alt-orta gelirli ülkelerde bu oran yüzde 50’ye kadar çıkarken, Türkiye’nin oranı yüzde 32 olarak kaydediliyor.
FATALDOT veri tabanına göre, 1929-2019 yılları arasında Türkiye’de 389 ölümcül heyelan olayı meydana geldi ve bu olaylarda 1,343 kişi hayatını kaybetti. Avrupa genelinde 1995-2014 yılları arasında kaydedilen heyelan ölümlerinin 335’i Türkiye’de gerçekleşti. Araştırmalar, Türkiye’nin dağlık peyzajının yalnızca doğal süreçler değil, aynı zamanda uzun süreli insan müdahaleleriyle de şekillendiğini vurguluyor.
Özellikle Kastamonu Üniversitesi’nden bilim insanlarının yaptığı bir iklim modelleme çalışması, Batı Karadeniz’in iklim yapısının önümüzdeki yıllarda önemli değişimlere uğrayacağını gösteriyor. 2040 yılından itibaren bu bölgede kurak alanların ortaya çıkması bekleniyor. Eğer emisyonlar mevcut hızda artmaya devam ederse, yüzyıl sonunda Batı Karadeniz’in yüzde 41’inin kurak, yüzde 57’sinin ise yarı kurak bir karakter kazanacağı öngörülüyor. Bu durum, bölgenin iklim kimliğinde köklü bir değişim anlamına geliyor.
Sıcaklık projeksiyonları da bu dönüşümün boyutunu gözler önüne seriyor. Model sonuçlarına göre, yüzyıl sonunda Batı Karadeniz’de ortalama sıcaklıkların 20-22 dereceye yükselebileceği tahmin ediliyor. Bugün ise bu bölgedeki ortalama sıcaklıklar 8-10 derece arasında değişiyor. Bu sıcaklık artışı, daha uzun sıcak hava dalgaları, daha fazla buharlaşma ve artan yangın riski ile sonuçlanabilir.
Su Politikaları Uzmanı Dursun Yıldız, Türkiye’deki afet tablosunun karmaşık bir hale geldiğine dikkat çekerek, iklim değişikliğiyle birlikte değişen yağış rejimlerinin ve yoğun yağışların insan müdahalesiyle zayıflamış yamaçlarda tehlikeyi artırdığını belirtiyor. Özellikle Türkiye’nin kuzeydoğusunda yağışların artması bekleniyor ve bu durum heyelan riski taşıyan alanlarda tehlikeyi daha da büyütecek. Son yıllarda Batı Karadeniz’de yaşanan büyük seller ve orman yangınları, iklim değişikliğinin etkilerinin sahada hissedilmeye başlandığını gösteriyor. Modelleme sonuçları, önümüzdeki dönemde sellerin daha ani ve yıkıcı olabileceğini, kuraklık dönemlerinin uzayabileceğini ve orman yangınlarının daha geniş alanlara yayılabileceğini ortaya koyuyor. Tarımsal verimde düşüş, orman ekosistemlerinde bozulma ve hidroelektrik üretiminde dalgalanmalar, dikkate alınması gereken önemli riskler arasında yer alıyor.
