Suriye nükleer dosyası kapatıldı: Türkiye’den destek
UAEA Yönetim Kurulu, Esad döneminden kalan Suriye nükleer dosyasını oybirliğiyle kapattı. Türkiye, Şam yönetimine desteğini yineledi.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu, Viyana’da düzenlenen ve basına kapalı toplantıda, Beşşar Esad rejimi döneminden kalan Suriye nükleer dosyasını ele aldı. Kurul, 2011’de gündeme alınan dosyanın kapatılmasını oybirliğiyle kabul etti.
Kararla birlikte Suriye’nin geçmişte tespit edilen yükümlülük ihlallerini giderdiği kayıt altına alındı. Yeni yönetimin UAEA’ya gerekli bilgi ve erişimi sağladığı, daha önce bildirilmemiş nükleer malzemelerin de Ajansın güvence denetimleri kapsamına alındığı belirtildi.
UAEA kararında, Suriye’nin geçmiş nükleer faaliyetlerine ilişkin açıkta kalan soruların yanıtlandığı ve denetim sürecindeki konuların çözüme kavuşturulduğu ifade edildi. Şam yönetiminin işbirliği ve şeffaflık yaklaşımı da kurul tarafından takdir edildi.
Kurul, 2011 tarihli ve Suriye’nin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediğine hükmeden kararın hükümlerine son verdi. “Suriye’de Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması Güvence Denetimi Anlaşması’nın Uygulanması” başlıklı dosya böylece kurulun gündeminden çıkarıldı.
Suriye’nin NPT kapsamındaki yükümlülüklerinin devam edeceği vurgulanan kararda, ülkenin bundan sonra nükleer silaha sahip olmayan diğer taraf devletler gibi UAEA’nın rutin güvence denetimlerine tabi olacağı kaydedildi. UAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi’den, Deyrizor’daki kazılar da dahil olmak üzere devam eden çalışmalar tamamlandığında kurula bilgi vermesi istendi. Kararın ve Grossi’nin Suriye raporunun UAEA üyesi ülkelere ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine gönderilmesine de karar verildi.
Türkiye’den Suriye’ye destek mesajı
Türkiye’nin BM Viyana Ofisi nezdindeki Daimi Temsilcisi Büyükelçi Mustafa Kibaroğlu, toplantıda yaptığı konuşmada Suriye’yi tebrik etti. Kibaroğlu, Türkiye’nin Suriye hükümetinin uluslararası toplumla normalleşme çabalarını takdir ettiğini ve tüm platformlarda ülkeye yönelik desteğini sürdüreceğini söyledi.
Suriye nükleer dosyasının geçmişi
UAEA Yönetim Kurulunun kararına temel oluşturan Rafael Grossi imzalı 1 Eylül tarihli raporda, Suriye’nin bildirdiği yeni bir alanda yaklaşık 73 ton doğal uranyum metali bulunduğu bildirildi. Bu miktarın yaklaşık 55 tonunun 8 bin 808 yakıt çubuğundan, 18 tonunun ise uranyum hurdası ve atığından oluştuğu belirtildi. Malzemenin tamamının UAEA’nın muhafaza ve gözetim tedbirleri altında bulunduğu aktarıldı.
Ajans, Esad rejimi döneminde Deyrizor’da inşa edilen nükleer reaktörün, reaktör yakıtı üretim tesisinin ve yakıt ile uranyum hurdası ve atığının depolandığı alanın UAEA’ya bildirilmediği sonucuna varmıştı.
Deyrizor’daki tesis, Eylül 2007’de İsrail’in düzenlediği saldırıyla yıkılmıştı. Esad rejimi ise yapının nükleer değil, askeri amaçlı bir tesis olduğunu savunmuştu. UAEA’nın yürüttüğü incelemelerin ardından tesisin Ajansa bildirilmesi gereken bir nükleer reaktör olduğu değerlendirilmiş, Yönetim Kurulu 2011’de Suriye’nin NPT kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğine karar vermişti.
Suriye’de yönetimin değişmesinin ardından yeni hükümet, 2025’te UAEA ile işbirliği başlattı ve ilgili tesislere erişim sağladı. UAEA denetçileri de Suriye’nin Temmuz 2026’da bildirdiği yeni bir bölgede yaklaşık 73 ton doğal uranyum bulunduğunu doğruladı.
KAYNAK:
