Hürmüz Boğazı için İran’dan ABD’ye 7 günlük teklif
İran Dışişleri Bakanı Arakçi, gerekli şartların kabul edilmesi halinde Hürmüz Boğazı’nın yedi gün içinde yeniden açılabileceğini açıkladı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için ABD’ye bir anlaşma önerisi sunduğunu açıkladı. New York’ta Birleşmiş Milletler’de gazetecilere konuşan Arakçi, gerekli koşulların yerine getirilmesi durumunda boğazdaki deniz trafiğinin yedi gün içinde normale dönebileceğini söyledi.
Önerinin Katar aracılığıyla ABD’ye iletildiğini belirten Arakçi, söz konusu şartların haziran ayında imzalanan mutabakat zaptında yer aldığını ifade etti. İranlı bakan, “Karar artık ABD’ye ait” dedi. ABD’li bir yetkili ise arabulucular üzerinden nükleer meselelerin de ele alındığı olumlu görüşmeler yürütüldüğünü bildirdi. Washington yönetimi öneriye ilişkin henüz resmi bir yanıt vermedi.
Wall Street Journal ise ABD’li yetkililere dayandırdığı haberinde, Başkan Donald Trump’ın İran’ın teklifini reddettiğini ileri sürdü. Habere göre Trump, İran’ın talepleri karşılayacağı konusunda kuşku duydu ve ekibine saldırıların yeniden başlamasının olası olduğunu söyledi.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik hava saldırılarıyla başlayan çatışmaların ardından Tahran, İsrail’e, Körfez’deki ABD üslerine ve Washington’ın bölgedeki Arap müttefiklerine saldırılar düzenledi. İran ayrıca Hürmüz Boğazı’nı kapattı. Savaş öncesinde dünya genelindeki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri bu geçitten yapılıyordu. Kapanma, enerji fiyatlarında sert dalgalanmalara neden oldu.
Arakçi, ABD’nin atması gereken adımların daha önce belirlenmiş maddeler olduğunu belirterek, anlaşmaya varılması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusunda Washington’ın ciddi olması halinde zeminin hazır bulunduğunu söyledi. ABD’li yetkili ise boğaz üzerindeki kontrolün Washington’a güçlü bir konum sağladığını ve bu nedenle yönetimin acele etmediğini savundu.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da ateşkes sürecinin ABD’nin mutabakatı kabul ettiği gün başlayabileceğini söyledi. Pezeşkiyan, Pakistan’da daha önce imzalanan mutabakat temelinde anlaşmaya varıldığını, ABD’nin aynı çerçeveyi kabul etmesi halinde koşulların eski haline dönebileceğini belirtti.
Pezeşkiyan ayrıca Birleşmiş Milletler’e bağlı nükleer denetçilerin İran’a girişine izin verilebileceğini açıkladı. Tahran’ın nükleer silah geliştirdiği iddiasını reddeden İran Cumhurbaşkanı, denetimlerin kapsamı konusunda müzakerelerde özel anlaşmalar yapılabileceğini ifade etti.
ABD ile İran arasında 18 Haziran’da imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptı, ateşkes sağlanmasını ve Hürmüz Boğazı’nın en azından kısmen yeniden açılmasını amaçlıyordu. Metin, İran’ın nükleer silaha sahip olmayacağını, tarafların ve müttefiklerinin tüm cephelerdeki askeri operasyonları durdurmasını, ABD’nin deniz ablukasını kaldırmasını ve yaptırımları hafifletmesini öngörüyordu.
Mutabakat kapsamında İran’ın ticari gemilerin boğazdan güvenli geçişini sağlamak için düzenlemeler yapması ve gelecekteki deniz trafiğine ilişkin konuları Umman’la görüşmesi de planlanmıştı. Ancak tarafların saldırıları yeniden başlatmasıyla anlaşma kısa sürede geçerliliğini yitirdi. İran, izinsiz geçiş yapmaya çalıştığını belirttiği gemileri hedef alırken ABD, boğazdaki İran tesislerine ve ülke açıklarındaki tankerlerine saldırdı. Washington ayrıca İran limanlarına yönelik ablukayı sürdürdü.
Trump daha sonra Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatını güvence altına alma konusunda başarılı olduklarını söyledi. Reuters’ın aktardığı Kpler verilerine göre, son 10 günde boğazdan günlük ortalama yaklaşık 18 gemi geçti. Bazı günlerde gemi sayısı dokuzda kaldı.
Bu sırada İran’la müttefik olan Yemen’deki Husiler, Kızıldeniz üzerinden Suudi Arabistan’ın petrol ihracatını aksatmayı hedefleyen saldırılarını artırdı. Grup, bu ay düzenlediği operasyonla Kızıldeniz kıyısındaki geniş ve stratejik bölgeleri ele geçirdi. Babülmendep Boğazı’na bakan Moha Limanı da Husilerin kontrolüne geçen bölgeler arasında yer aldı.
Husilerin Suudi petrol tesislerine yönelik saldırıları bölgedeki gerilimi daha da yükseltti. ABD medyasında, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın Trump’tan askeri destek istediği yönünde haberler yayımlandı. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon ise cumartesi günü Husiler tarafından gönderilen iki balistik füze ile insansız hava araçlarının engellendiğini duyurdu.
Trump, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’ndaki konuşmasında İran’la bir anlaşmaya ancak kasım ayındaki Kongre seçimlerinin ardından varılabileceğini söyledi. Arakçi ise İran’ın baskı, tehdit ve yıldırma yöntemlerini kabul etmeyeceğini belirterek, barışın bir ülkeyi yok etme tehditleri üzerinden kurulamayacağını ifade etti.
