Asırların Arapça Öğretmeni İmam Birgivî’nin Hayatı
İmam Birgivî’nin hayatı, ilmî çalışmaları ve eserleri… Arapça öğretiminde yüzyıllardır kullanılan kaynaklarıyla tanınan Osmanlı âliminin hikâyesi.
Osmanlı ilim geleneğinin öne çıkan isimlerinden İmam Birgivî, Arapça öğretimine kazandırdığı eserler ve dinî konulardaki çalışmalarıyla yüzyıllar boyunca etkisini korudu. Asıl adı Takıyyüddin Mehmed olan Birgivî Mehmed Efendi, 27 Mart 1523’te Balıkesir’de dünyaya geldi.
İlk eğitimini babası Pîr Ali’den alan Birgivî, Arapça ve mantığın yanı sıra çeşitli ilimler öğrendi; bu dönemde Kur’an-ı Kerim’i ezberledi. Eğitimini ilerletmek amacıyla İstanbul’a giden Birgivî, burada Küçük Şemseddin Efendi’nin derslerine devam etti. Daha sonra Haseki Medresesi’ne girerek Ahîzâde Mehmed Efendi ve Abdurrahman Efendi’den tahsil gördü.
İcazet aldıktan sonra bir süre medreselerde müderrislik yapan Birgivî, Kanûnî Sultan Süleyman döneminde Edirne kassâm-ı askerîliği görevine getirildi. Askerî sınıfa mensup kişilerin miraslarının varisler arasında taksim edilmesini sağlayan bu görev sırasında da eğitim faaliyetlerinden uzaklaşmadı; ders okutmayı, camilerde vaaz vermeyi ve halkı Kur’an ile Sünnet’e yönlendirmeyi sürdürdü.
Birgi’de ilim faaliyetleri
Sultan II. Selim’in hocası Birgili Atâullah Efendi tarafından Birgi’de kurulan medreseye müderris olarak atanan Birgivî, hayatının önemli bir bölümünü burada ilim ve irşat faaliyetleriyle geçirdi. Şöhreti kısa sürede yayıldı ve farklı bölgelerden çok sayıda öğrenci, kendisinden ders almak için Birgi’ye geldi.
İmam Birgivî, toplumda yaygınlaşan bâtıl inanışlara, rüşvete ve dinen meşru olmayan uygulamalara karşı çıktı. Tasavvuf adına bidat ve hurafeleri savunan kişileri eleştirerek dinî hayatın Kur’an ve Sünnet temellerinde sürdürülmesi gerektiğini vurguladı.
İmam Birgivî’nin eserleri
İmam Birgivî’nin Arapça gramerine dair kaleme aldığı Avâmil ve İzhâr, yüzyıllar boyunca medreselerde temel başvuru kaynakları arasında yer aldı. Bu eserler, Arapça öğrenen öğrencilerin dil bilgisi kurallarını kavramasında önemli bir rol oynadı.
Birgivî’nin diğer önemli çalışmaları arasında din, ahlak ve tasavvuf konularını ele alan Tarîkat-ı Muhammediyye bulunur. Para ve menkul malların vakfedilmesini caiz gören Ebüssuûd Efendi’ye yönelik reddiye niteliğindeki eseri es-Seyfü’s-sârim, Müslüman çocukların ahiretteki durumunu konu alan Ahvâlü etfâli’l-müslimîn ve hadis usulü üzerine yazdığı Risâle fî usûli’l-hadîs de onun bilinen eserleri arasındadır.
İmam Birgivî, 3 Eylül 1573’te İstanbul’da yakalandığı veba hastalığı nedeniyle hayatını kaybetti. Cenazesi, uzun süre müderrislik yaptığı Birgi’ye götürülerek burada defnedildi. Arapça öğretimi ve dinî ilimler alanındaki eserleri ise ölümünden sonra da etkisini sürdürdü.
