AB’nin Atık İthalatı: Türkiye’nin Çevresel Sorunları Artıyor
AB ülkeleri atıklarını Türkiye’ye ihraç ederken, çevresel sorunlar ve geri dönüşüm maliyetleri artıyor.
Avrupa Birliği (AB) ülkeleri, çevre dostu enerji kaynakları ve yeşil politikalarla öne çıkarken, aynı zamanda atıklarını başka ülkelere ihraç etme yolunu seçiyor. Türkiye, bu atıkların önemli bir alıcısı konumunda. Son veriler, Türkiye’nin Avrupa’dan ithal ettiği plastik atık miktarının artış gösterdiğini ve bu durumun çevresel, ekonomik ve toplumsal boyutlarıyla karmaşık bir hal aldığını ortaya koyuyor. Resmi istatistikler ve sivil toplum kuruluşlarının raporları, Türkiye’nin atık ithalatındaki artışın boyutlarını gözler önüne seriyor. AB ülkeleri, plastik atıklarının yüzde 30’dan fazlasını Türkiye’ye ihraç ederken, bu miktar yaklaşık 45 bin 923 ton olarak ifade ediliyor.
Türkiye, yalnızca AB ülkeleri için değil, aynı zamanda İngiltere için de plastik atık ihracatında önemli bir hedef haline geldi. Brexit sonrasında İngiltere’nin atık sevkiyatlarını yeniden düzenlemesi, Türkiye’ye yönelen atık miktarının artmasına neden oldu. Eurostat verilerine göre, 2022 itibarıyla Avrupa’nın AB dışına ihraç ettiği toplam atık miktarı 32 milyon ton seviyesine ulaşırken, bunun 12.4 milyon tonu Türkiye’ye gönderildi. Yani Avrupa’nın ihraç ettiği her üç ton atığın bir tonu Türkiye’ye yöneldi. 2024 yılında da bu durum değişmedi ve Türkiye’ye gelen toplam atık miktarı 12.3 milyon ton olarak kaydedildi. Bu dev hacmin içindeki plastik atık miktarı ise 425 bin ton civarında gerçekleşti.
Türkiye, 2024 yılında Avrupa Birliği’nden en fazla atık alan ülkeler arasında yer aldı. 2023’te 314 bin ton olan plastik atık ithalatı, bir yıl içinde 425 bin tona çıkarak yüzde 35’lik bir artış gösterdi. Greenpeace Akdeniz’in raporlarına göre, Türkiye’nin 2023 yılında AB ve İngiltere’den toplam 456 bin 507 ton plastik atık aldığı belirtildi. Bu rakam, 2016 yılındaki 33 bin ton seviyesinin neredeyse 14 katına ulaştı. Son yıllardaki verilere göre Türkiye’ye en fazla plastik atık gönderen ülkelerin başında İngiltere geliyor. 2023 yılında İngiltere, Türkiye’ye 140 bin 907 ton plastik atık ihraç ederken, Almanya ise 87 bin 109 ton atığını Türkiye’ye gönderdi.
Greenpeace’in raporuna göre, AB’nin Türkiye’ye yönlendirdiği plastik atık miktarındaki artış, Avrupa’daki yükselen bertaraf maliyetleriyle doğrudan bağlantılı. Avrupa ülkeleri, kendi sınırları içinde plastik atıkları işlemek yerine, maliyet ve çevresel sorumluluğu Türkiye gibi ülkelere devrediyor. AB’nin Türkiye’ye yaptığı toplam atık ihracatının ekonomik değeri 2024 itibarıyla 4 milyar 182 milyon avro olarak ifade ediliyor. Diğer yandan demir, çelik ve alüminyum hurdaları Türkiye sanayisinde yeniden hammadde olarak kullanılırken, plastik atıklar da geri kazanılabilir bir potansiyel olarak değerlendiriliyor.
Eski Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Müsteşarı Prof. Dr. Mustafa Öztürk, “Plastik atık geri dönüşümü çevre dostu bir faaliyet olarak görülse de, bu süreç su ve enerji açısından yoğun bir yapıya sahip. Ayrıca geri kazanım sürecinde ciddi miktarda fire oluşuyor. Bu fire oranı, bazı tesislerde yüzde 40’a kadar çıkabiliyor. Geri dönüştürülemeyen plastik kalıntılar genellikle yakılıyor veya depolanıyor; bu da mikroplastik, dioksin ve furan gibi zararlı bileşiklerin atmosfere salınmasına neden oluyor” şeklinde değerlendirmelerde bulundu.
Öte yandan Türkiye’nin Sıfır Atık programı kapsamında 2023 itibarıyla genel atıkların geri kazanım oranı yüzde 34,92 olarak açıklanmış durumda. Hedef, 2035 yılına kadar bu oranı yüzde 60’a çıkarmak. Ancak bu hedefin gerçekleştirilmesi için atıkların yerli kaynaklardan toplanması, geri kazanım teknolojilerinin geliştirilmesi ve ithalata dayalı sistemin azaltılması gerekiyor.
