Gelir İdaresi Başkanlığı, Yapay Zeka ile Denetim Sürecini Başlattı
Gelir İdaresi Başkanlığı, yapay zeka destekli sistemlerle beyan edilmeyen gelirleri tespit etmeye başladı.
Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), yıllık gelir vergisi beyannamesi verme süresinin sona ermesine az bir zaman kala yapay zeka destekli analiz sistemlerini hayata geçirdi. Bu yeni sistem, banka verileri ve tapu kayıtları gibi geniş veri setlerini entegre ederek, beyan edilmeyen ya da düşük gösterilen gelirleri tespit etmeyi amaçlıyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, mükellefleri zamanında ve eksiksiz beyanda bulunmaları konusunda uyararak, cezai yaptırımlarla karşılaşmamaları için gerekli önlemleri almalarını istedi.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan alınan bilgilere göre, 2025 yılına ait gelir vergisi beyannameleri için son tarih 31 Mart olarak belirlenmiş durumda. Beyan için son günlere yaklaşırken, mükelleflerin tüm gelir unsurlarını doğru ve eksiksiz bir şekilde bildirmeleri büyük önem taşıyor. Özellikle gayrimenkul gelirleri, ücret gelirleri ve menkul sermaye kazançları gibi unsurların beyanı, yasal süre içinde yapılmalı.
GİB tarafından geliştirilen yapay zeka destekli sistemler sayesinde, mükellefler sürekli olarak izleniyor. Bankalar ve finans kuruluşlarından elde edilen veriler tek bir merkezde toplanarak, beyan ve bildirim sistemleriyle entegre ediliyor. Bu sayede, mükelleflerin beyanları ile gerçek ekonomik faaliyetleri karşılaştırılarak, para akışları ve işlem hacimleri üzerinden analizler yapılarak uyumsuzluklar tespit ediliyor.
Sistem, gelir ile beyan edilen kazanç arasındaki tutarsızlıkları, olağan dışı ciro dalgalanmalarını ve sektörel gerçeklerle çelişen finansal davranışları inceleyerek dikkat çekici sapmaları belirliyor. Sürekli zarar beyan eden işletmeler, düşük matrahlı beyannameler sunan mükellefler ve sektör ortalamalarından belirgin şekilde ayrışanlar öncelikli olarak izleniyor. Bu durum, ticari sonuçlardan ziyade önemli bir risk göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Ayrıca, Mekansal Veri Analizi (MEVA) Projesi aracılığıyla gayrimenkul sektöründeki alım-satım işlemleri detaylı bir şekilde inceleniyor. Taşınmazların konumu, imar durumu, metrekare birim değerleri ve bölgesel arz-talep dengesi gibi faktörler bir arada değerlendiriliyor. Uydu görüntüleri ve coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak piyasa değerinde sapmalar tespit ediliyor ve satış bedeli ile beyan edilen değerler karşılaştırılıyor.
Gelir İdaresi, kira gelirleri üzerinde de denetimlerini artırmış durumda. Kiracı ve ev sahipleriyle yapılan doğrudan görüşmelerden elde edilen veriler, elektrik, su ve doğal gaz abonelik bilgileri ile birlikte analiz ediliyor. Bu sayede, taşınmazların fiili kullanım durumu belirlenerek, beyan edilen kira gelirleri ile piyasa koşullarına dayalı kira değerleri karşılaştırılıyor.
Menkul sermaye iradı gelirlerine yönelik denetimler de genişletilmiş durumda. Merkezi Kayıt Kuruluşu’ndan (MKK) alınan verilerle hisse senedi işlemleri, temettü ve kar payı dağıtımları detaylı bir şekilde izleniyor. Bu veriler, mükelleflerin beyan ettikleri gelirlerle karşılaştırılarak, uyumsuzluklar ve riskli işlemler tespit ediliyor.
Bakan Şimşek, eksik veya hiç yapılmayan beyanların mükellefleri cezai yaptırımlarla karşı karşıya bırakabileceğine dikkat çekti. Gelişmiş analiz sistemleri sayesinde beyanlar ile gelir arasındaki uyumsuzlukların hızlı bir şekilde tespit edilebildiğini vurgulayan Şimşek, mükelleflerin son gün yoğunluğunu beklemeden beyannamelerini gözden geçirmeleri gerektiğini belirtti. Vergiye gönüllü uyumun artırılmasının, kamu maliyesinin sürdürülebilirliği ve vergi adaletinin sağlanması açısından kritik bir öncelik olduğunu ifade etti. Dijitalleşme ve yapay zeka destekli denetim altyapısının, daha şeffaf ve adil bir vergi sistemi oluşturma hedefini güçlendireceğini sözlerine ekledi.
